Bu içerik, Klinik Psikolog Pelin Bingöl tarafından hazırlanmıştır.
TANI ÖLÇÜTLERİ
A ) Sosyal ortamlarda ya da performans gerektiren durumlarda veya tanımadık insanlar önünde çıkan belirgin ve inatçı korku.
Kişi burada aşağılanmasına veya utanmasına neden olabilecek biçimde davranacağından ya da anksiyete belirtileri göstereceğinden korkar.
NOT: Çocuklarda, tanıdık kişilerle yaşına uygun toplumsal ilişkilere girebilme becerisi olmalıdır. Anksiyete yalnızca erişkinlerle olan ilişkilerle değil, akranları ile olan ilişkilerle de ortaya çıkabilir.
Not: Çocuklarda anksiyete, ağlama, huysuzluk yapma ,dona kalma veya tanıdık olmayan insanların olduğu toplumsal durumlardan uzak durma olarak dışa vurulabilir
B ) Korkulan toplumsal durumla karşılaşma hemen her zaman anksiyete doğurur. Bu duruma bağlı veya durumsal olarak yatkınlık gösteren bir panik atağı biçimini alabilir.
Korkulan toplumsal veya performans durumlardan kaçınır veya yoğun anksiyete veya sıkıntı ile katlanılabilir.
C ) Kişi korkusunun aşırı veya anlamsız olduğunu bilir.
D ) Korkulan toplumsal veya performans durumlarda kaçınma, kaygılı beklenti veya sıkıntının kişinin olağan günlük işlerini, mesleki işlevselliğini (ya da eğitim ile ilgili olan), toplumsal
etkinliklerini veya ilişkilerini bozar veya fobi olacağına dair yoğun bir sıkıntı vardır. 18 yaşın altındaki kişilerde süresi en az 6 aydır
E ) Korku veya kaçınma bir maddenin (örneğin kötüye kullanılabilen bir ilaç, tedavi amaçlı kullanılabilen bir ilaç) doğrudan fizyolojik etkilerine veya genel tıbbi bir duruma bağlı değildir ve başka bir mental hastalık ile daha iyi açıklanamaz.
(örneğin, agorafobi ile birlikte olan veya olmayan panik bozukluğu)
F ) Genel bir tıbbi durum veya başka bir mental bozukluk varsa bile A tanı ölçütünde sözü edilen korku bununla ilişkisizdir.
Örneğin; kekemelik, parkinson
TİPLERİ
Sosyal fobide 2 tipten söz edilmektedir. Sosyal fobi dediğimiz şey kişilerin sosyal ortamlarda bazen her durum için bazen özel durumlar için hissettiği kaygı ve bu kaygıya bağlı olarak yaptıgı kaçınma davranışlarıdır.
Genel: Korkular hemen her durum için geçerlidir.
Özel: Yalnızca özel bazı durumlar için geçerlidir. (Bu yemekten yemekten, uzaktan birine seslenmeye minibüste inecek var demeye gidecek kadar değişebilen bir davranış örüntüsünü
içermektedir)
YAYGINLIK
Sosyal fobinin en sık görüldüğü yaş aralığı 11-17 arasıdır. Özellikle belli şeylerden utanan, rezil olmaktan çok korkan, sivilce problemi yaşayan, bir yere ait olmak isteyen ama bununla ilgili
çekinceleri olan ergenlik döneminde sık görülmesi şaşırtıcı gelmemektedir. Çok küçük yaşlardan itibaren başlayabildiği düşünüldüğünde çocuklarının arkadaşlık ilişkilerinin değerlendirilmesinin bu noktada önemli olduğu söylenebilinir.
Kadınlarda, bekar, ayrı yaşayan ve boşanmış kişilerde evlilere oranla daha fazla eğitim düzeyi düşük olanlarda daha sık
BELİRTİLERİ
Sosyal fobisi olanlar genelde aşağıdaki durumlarda sosyal fobi belirtilerini yoğun olarak yaşarlar.
❑ Topluluk önünde konuşmak.
❑ Bir işle uğraşırken seyredilmek.
❑ Başka kişilerin önünde yemek yemek-içmek.
❑ Otorite konumundaki kişilerle temas etmek.
❑ Başkaları ile tartışmak
❑ Toplulukta telefonla konuşmak.
❑ Tanımadığı insanların gözlerinin içine bakmak,
❑ Bir kişiye uzaktan seslenmek
❑ İlgi odağı olmak.
❑ Başka kişilerin önünde yazı yazmak.
❑ Birinin kendisine bakmasından rahatsız olmak
❑ kızarma ve kaslarda titreme
❑ çarpıntı (%79)
❑ titreme (%75)
❑ terleme (%74)
❑ kaslarda gerginlik (%64)
❑ midede rahatsızlık (%63)
❑ boğazda kuruma(%61)
❑ sıcaklık/soğukluk duyguları(%57)
❑ kafada basınç (%46)
❑ kekeleme
❑ ses titremesi
HATALI BİLİŞSEL ŞEMALAR
❑ Herkesin onayını/beğenisini almalıyım (mükemmeliyetçilik zeminindeki şemalar)
❑ Hiçbir falso olmamalı
❑ Zeki ve esprili görünmeliyim
❑ Kimse heyecanlı olduğumu anlamamalı
❑ Hata yaparsam reddedilirim
❑ Aslında beni tanısalar sevmezler biraz uzak durmamın sebebi bu.
❑ Birinin görüşüne katılmazsam reddedilirim/aptal kabul edilirim
❑ Biri beni sevmez/onaylamazsa suç bendedir
❑ Aptalım, tuhafım, çekici değilim, yetersizim vb
EŞLİK EDEN TANILAR
❑ En çok agorafobi, majör depresyon ve alkol kullanım bozukluğu eşlik etmektedir.
❑ Eşlik eden tanıların olması; sosyal fobinin şiddetini arttırabilir, tedaviye yanıtı azaltabilir, alkol gibi maddeler ile kişiye zarar veren “başa çıkma yolları” ortaya çıkarabilir.
❑ Eşlik eden tanılar intihar oranlarını da arttırır.
❑ Diğer eşlik eden tanılar OKB , panik bozukluk ve yaygın anksiyete bozukluğu
Bir önceki yazımız olan Obsesif- Kompulsif Bozukluk ve İlişkili Bozukluklar: Trikottilomani ve Deri Yolma başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.
