Bu içerik, Klinik Psikolog Pelin Bingöl tarafından hazırlanmıştır.
DEHB, son derece önemli akademik, sosyal ve psikiyatrik sorunlara yol açabilen ve olumsuz
etkileri yaşam boyu sürebilen bir bozukluktur.
Görülme Sıklığı
Toplumda görülme sıklığı %5-%7 gibi çok yüksek orandadır, çocuklukta başlayıp %60-70 oranında,
yetişkinlik döneminde de devam edebilen bir bozukluktur.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun 3 temel belirtisi
• Dikkat Eksikliği
• Aşırı Hareketlilik
• Dürtüsellik
!! Bazı bireylerde üçü bir arada da olabilir ancak dikkat ve dürtüsellik ya da aşırı hareket ve
dürtüsellik gibi böyle kombinasyonlarda görülebilmektedir. O nedenle bireyin tablosu iyi
okunmalıdır.
DİKKAT EKSİKLİĞİ
Dikkat eksiliği, dikkat süresinin ve yoğunluğunun bireyin yaşına göre olması gerekenden az olmasıdır.
Dikkatin belirli bir noktaya toplanamaması ve kolayca dağılması, dağınıklık, unutkanlık, eşyaları kaybetme gibi belirtilerle kendini gösterir. Belirli bir işe ya da oyuna dikkatini vermekte zorlanmaktadır (bu noktada organize edilmelidir.
Başka bir ifadeyle ilk başta her anın dakikasını tutmak gibi müdahaleler yapılmaktadır. Hamurla oynuyor, kronometre başlatıp kaç saniye, sonrasında lego oynuyor ise tekrar kronometre başlatıp kaç saniye sürüyor bakmak gereklidir. Böylece başlama düzeyini öğrenmek mümkündür ve ne kadar seviyede dikkatini tutturabildiğini görmek ve sonrasında bunu geliştirmeye çalışmak
önemlidir.)
Dikkati kolayca dağılır (rutinde bizim dikkatimizi bozmayacak uyaranlar onlar için sorun
olabilmektedir. Örneğin sınıf ortamında bizlerin dikkatini dağıtmayan bir sürü ses olabilir ama onların bu seslere dikkati dağılabilir. Aa ambulans geçiyor, hava esti şu an gibi cümleleri bu
kişilerden duyabiliriz.)
Dikkatsizce hatalar yapar
Başladığı işi bitiremez (en büyük özelliğinden biridir ve bu durum işin niteliğini bozmaktadır)
Kendisiyle konuşulurken dinlemiyormuş gibi görünmektedir
! Bunlardan en az 6 tanesinin, en az 6 aydır, birden fazla ortamda görülüyor olması durumunda
dikkat eksikliği olabileceği düşünülür.
AŞIRI HAREKETLİLİK
Aşırı hareketlilik bireyin yaşına ve gelişim düzeyine uygun olmayan biçimde hareketli olmasıdır.
Uzun süre yerinde oturamama, sürekli kaykılarak sandalyesinden düşme, kalemini düşürme,
otururken elin ayağın kıpır kıpır olması, çoğu zaman hareket halinde olma, çok konuşma gibi
belirtilerle kendini gösterir.
! Çocuk zeka problemi var ise farkında olamayacaktır. Ancak problemi yoksa sosyal sorunlar
yaşayabiliyor, dışlanıyor hatta fiziksel şiddete maruz kalabiliyor. Bu davranışlara karşılık çocuk
öfkelenip saldıradabilir ya da tamamen çekiledebilir.
DÜRTÜSELLİK
Dürtüsellik genel olarak bireyin kendini kontrol edebilmesine sorun olmasıdır.
Acelecilik, istekleri erteleyememe, söz kesme, düşündüğünü hemen yapma, akla geleni o anda
söyleme, sırasını beklemekte güçlük çekme gibi belirtilerle kendini gösterir.
DEHB Olan Kişiler…
DEHB olanların olmayanlara göre okulu bırakma oranı (%32-40)
Üniversiteyi tamamlama oranı (%5-10)
Çok az ya da hiç arkadaşa sahip olmama oranı (%50-70)
İş yaşamlarında düşük performans oranı (%70-80)
Antisosyal aktivitelerle ilgilenme oranı (%40-50)
Sigara ve madde kullanma oranı çok daha yüksektir,
Ayrıca DEHB ile büyüyen çocukların, ergenlikte hamile kalma ve cinsel yolla bulaşan hastalıklara
yakalanma oranı yüksektir,
Yetişkinlik döneminde depresyon oranı (%20-30)
Kişilik bozukluğu gösterme oranı (%18-25)
Çeşitli şekillerde hayatlarını yanlış yönlendirme ve yaşamlarını tehlikeye atma durumları çok daha
yüksek orandadır.
! Bu çocukların ileride bu açılardan risk taşıyabileceğini aileye söylemek gereklidir. Kısaca yukarı
da bahsedilen durumlarla karşılaşma olasılıklarının yüksek olduğu noktasında bilgilendirmelidir.
Çocuk bu noktada sosyal aktivite ve spora ilgi ve yeteneğine göre yönlendirme yapılabilinir.
Nedenleri ?
DEHB, anne-babaların ya da öğretmenlerin tutum hatalarından kaynaklanmaz.
DEHB genetik nedenli, nörobiyolojik bir hastalıktır.
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı almış olan çocukların %30-%40’ının
akrabalarında da aynı problem görülmektedir. Bu da kalıtsal faktörlerin önemini işaret etmektedir.
Ancak kalıtsal etkenler dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunu ortaya çıkışını tek başına
açıklayamaz. Kısaca hiç bir şeyin tek bir sebebi yoktur ve bu noktada yalnızca olasılıkların
varlığından söz etmek mümkündür.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Tedavisi
• İlaç tedavisi: Özellikle dikkat eksikliği olan çocuklar belli bir yaş ve kiloda olduklarında ilaç tedavisi alabilmektedirler. Başka bir ifadeyle hayatı etkileme derecesine göre ilaç tercihi yapılabilmektedir.
• Bilişsel-davranışçı terapiler
• Özel eğitim: Çocuğun yaşadığı soruna bağlı olarak kendini kontrol etmesi konusunda ona sistem çizmeye çalışılmaktadır. Hem öğrenmeye (geç okuma yazma gibi) hem de
dürtüselliğe yönelik eğitimlerden söz edilebilinir.
Bir önceki yazımız olan Cinsel İşlev Bozuklukları: Ereksiyon (Sertleşme) başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.
