Bu içerik, Klinik Psikolog Pelin Bingöl tarafından hazırlanmıştır.
Cinsel İstismar Nedir?
Çocuğun bir yetişkin tarafından; cinsel uyarı ve doyum için kullanılması, fuhuşa zorlanması, pornografi gibi suçlarda cinsel obje olarak kullanılmasıdır. Genital bölgeye dokunma, teşhircilik, pornografi, ırza geçmeye kadar çok geniş yelpazedeki tüm eylemleri kapsamaktadır. Çocuk, bu sırada cinsel uyarılma yaşayabilir çünkü bu durum anatomik ve fizyolojik bir olaydır ve
istismar gerçeğini değiştirmez. İstismar çocuğun rızası ya da tepkileriyle değil, erişkinin zihniyle ilişkili bir olgudur.
İstismara Uğrayan Çocuklar Neden Yaşadıklarından Bahsetmezler?
❖ Kendilerine inanılmayacağını düşünürler.
❖ İstismarcının tehdidinden korkarlar.
❖ İstismarcıyı korumak isteyebilirler, istismarcıyı sevebilir ama yaptıklarından hoşlanmazlar.
❖ Nasıl anlatılacağını bilmeyebilirler.
❖ Cinsel eylemlerin yanlış olduğunu bilmeyebilirler.
❖ Arkadaşları tarafından dışlanmaktan endişe edebilirler.
❖ Otorite figürleriyle cinsel konular hakkında konuşmaktan utanırlar.
❖ İspiyoncu olarak adlandırılmak istemezler.
❖ İyi çocukların cinsellikle ilgili sözcükleri kullanmasının doğru olmadığı söylenmiştir.
❖ Homoseksüel olarak adlandırılmaktan korkabilirler.
Peki, Çocuklar Sonunda Nasıl Söylerler?
❖ İstismarın derecesi, sıklığı artar ve çocuğu korkutursa,
❖ Cinsel istismardan korunma ile ilgili bilgi alırsa ve kendisine yapılan eylemin doğru olmadığının bilincine varırsa ve anlatılması gerektiğini öğrenirse,
❖ Bu sırrı yakın gördüğü bir arkadaşı ile paylaşabileceğini hissettiğinde,
❖ Kardeşleri kendisinin ilk istismar edildiği yaşa gelmiş ise onları korumak amacıyla,
❖ Ergenliğe gelmiş ise hamile kalmaktan endişe ettiği için,
❖ İstismarcının baskısından kurtulabilmek için,
❖ Çocuk güvenebileceği ve kendisi ile yakından ilgilenen bir yetişkin ile karşılaştığı zaman,
❖ Fiziksel bir şikâyet (üriner enfeksiyon vb.) sonrası doktora gittiğinde.
Çocuk Nasıl Gelir?
❖ Çocuk okulda çok güvendiği öğretmenine, arkadaşına veya doğrudan ailesiyle psikoloğa cinsel istismar edildiğini anlatabilir.
❖ Cinsel fiziksel belirtileriyle getirilmiş olabilir. (Fiziksel delillerin ve muayene bulgularının kaçırılmaması için cinsel istismarı takip eden ilk 72 saat önem taşımaktadır.)
❖ Sanki istismar tekrar yaşanıyormuş gibi hissetme ve davranma (sanrılar, halüsinasyonlar veya travma sonrası stres bozukluğuyla)
❖ Cinsel konulara maruz kaldığında veya istismarcıyı gördüğünde açıklanamayan korku, öfke veya kızma şikayetiyle gelebilir.
❖ Uzun süreli depresyon, kaygı ve korku hali gibi belirgin ruh sağlığı bozukluğu şikayetiyle gelebilir.
❖ Tepkisel eylemlerin gelişmesi (örneğin; daha önce gece altını ıslatmayan veya parmak emmeyen çocuk; yatak ıslatma, parmak emmeye başlama şikayetiyle gelebilir.)
❖ Yakın ilişkiler kurmada ve devam ettirmede problemler ve içe kapanıklık ile kendini gösteren başka kişilere karşı belirgin güvensizlik şikayetiyle gelebilir.
❖ Suçluluk, düşük özgüven ve utanç hisleriyle gelebilir.
Nasıl Bir Ortam?
❖ Güven verici bir ortam sağlanmalıdır.
❖ Sakin, küçük, sade ve sessiz bir oda, görüşme sırasında rahatsız edilmemek için gerekli önlemler alınmalıdır. (Görüşme esnasında başka kişilerin seans odasına girmesine veya telefon ile görüşmenin bölünmesine engel olunmalıdır.)
❖ Çocuğun hayal gücünü harekete geçirecek oyuncaklar veya resimler gibi objeler içermesine özen gösterilmelidir.
❖ Karışık ortamlar aşırı uyarıcı olabilir ve çocuğun dikkatini toplamasını güçleştirebilir.
Terapistin Yaklaşımı Nasıl Olmalı?
❖ Görüşmede edinilecek bilgilerin gizli kalıp kalmayacağı konusunda dürüst olmalı
❖ Çocukla iyi iletişim kurabilme becerisine sahip olmalı
❖ Çocukla ortak dil kullanmalı
❖ İstismar konusundaki bilimsel literatüre hâkim olmalı
❖ Nötr bir yaklaşım sergilemeli
❖ Her zaman için çok dinleyip az konuşmalı
❖ Beden duruşu, ses tonu ve yüz ifadesi birbiriyle uyumlu olmalı
❖ Küçük çocuklarla görüşme yaparken, yeterli zaman ayırmalı
❖ Herhangi bir varsayımı doğrulamak hedefiyle görüşmeyi yürütmemeli
İstismara Uğradığı Düşünülen Çocuklarla Görüşme Yaparken…
❖ Terapist kendini ve işini tanıtarak görüşmeye başlamalıdır.
❖ Çocuğa nerede ve niçin burada olduğunu bilip bilmediği sorulmalıdır.
❖ Terapist çocuğa onun dışında başka pek çok çocukla görüştüğünü söylemelidir.
❖ Terapist burada her şeyin konuşulabildiğini ve hiçbir şey için kendine kızmayacağını
söylemelidir.
❖ Bilgisayar oyunları, arkadaşları, hobileri ve sevdiği TV programları gibi doğal konulardan da konuşulmalıdır.
❖ Terapist kelime seçerken somut ve net kelimeleri/ tanımlamaları seçmelidir.
❖ Uzun olmayan, basit cümleler kullanılmalıdır.
❖ Çocuğun tercih ettiği kelimeler kullanılmalıdır.
❖ Genel açık uçlu sorular ile başlayıp daha sonrasında özel sorulara geçiş yapılmalıdır.
❖ Çoğul cevaplı sorulardan kaçınılmalıdır.
❖ Yüklü sorulardan sakınılmalıdır.
❖ Bebekler ve kuklalar kullanarak, çocuğun nasıl istismara uğradığını anlatması istenebilir.
Veya bir resim çizmesini isteyip, çizdiği resimde hangi bölgesine dokunulduğunu, ya da tacize uğradığını işaretlemesi istenebilir.
❖ İstismarla ilgili hisleri tanımlaması ve ifade etmesi önemlidir.
❖ Görüşme esnasında; çocuğun doğal anlatımına karışmamaya özen gösterilmelidir.
❖ Çocuğun anlatımında tutarsızlık fark edildiğinde eleştirel ve zorlayıcı olmayan bir yöntemle anlamaya yönelik sorular sorulmalıdır.
❖ Olabildiğince “o” gibi zamirler yerine isim kullanılmalıdır.
❖ Çocuğun sözel olmayan ifadeleri terapist tarafından yakalanmalıdır.
❖ Bedeni tanıma, mahrem yerler, temas, suçluluk hislerinin önlenmesi, sır saklamama, kendisini savunma yolları üzerinde durulmalıdır.
❖ Seans nasıl sonlanırsa sonlansın katılımından ötürü çocuğa teşekkür ederek görüşmeyi sonlandırırken tutulamayacak sözler verilmemelidir.
❖ Görüşme bitiminde; çocuğa nerede ne kadar bekleyeceği söylenmeli ve bundan sonra ne yapılacağına ilişkin kısa bilgiler verilmeli, mümkünse çocuğun ailesiyle ayrı bir görüşme
yapılmalıdır.
Bir önceki yazımız olan Ebeveynlerin Psikolojik Sağlık Üzerindeki Rolü başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.
