Ana sayfa Genel Zeka İle İlgili Bilmeniz Gerekenler

Zeka İle İlgili Bilmeniz Gerekenler

197

Zeka konusu psikolojide tartışmalı bir konudur. Genelde uzlaşılan zeka kavramı kişinin mantıklı düşünme, problem çözme, durumları analiz edebilme, deneyimlerden öğrenebilme ve hayatın gerçekleriyle başa çıkma yeteneklerini kapsar.

Peki zeka ile ilgili neleri bilmeliyiz?

  • Öncelikle her iki cinsiyetin zeka gelişim hızları farklıdır ancak zeka bakımından iki cinsiyet arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır.
  • Zekada genetik özelliklerin payı yadsınamayacak kadar büyüktür. Ancak yapılmış çalışmalar, çevrenin de zeka gelişiminde önemli olduğunu göstermiştir.
  • Yapılan son araştırmalarda zeka geninin anneden geçme olasılığının babadan geçme olasılığına göre 2 kat fazla olduğu belirlenmiştir.
  • Zekanın gelişimi için uyaran çokluğuna maruz kalmak önemlidir. Uyarandan yoksun bir çevrede olmanın zekada gerilemeye ya da durağanlaşmaya yol açtığı bilinmektedir. 
  • Beyin esnekliği yaşamın ilk birkaç yılında en yüksek seviyededir. Bu nedenle o dönemlerdeki gelişim oldukça önemlidir. Ancak eskiden zekanın 20 yaşa kadar gelişip daha sonrasında durduğu düşünülmesine rağmen son dönemde yapılan araştırmalar zeka gelişiminin sürdüğünü belirtmiştir.
  • Zeka gelişebildiği gibi gerileyebilir de. Yani yetersiz uyaranla gerçekten de zihnin körelmesi her yaşta mümkündür.
  • Stresin zeka üzerindeki yıpratıcı ve geriletici etkisi uzun süredir bilinmektedir.
  • Okula gitmek normalde çocuğun zeka gelişimini olumlu yönde etkiler. Ancak eğitim fazla yapılandırılmış, katı ve mekanik ise çocuğun araştırma, çözümleme, bütünleme ve güdülenme gibi yetenekleri ile birlikte zeka gelişimini de kısıtlar.
  • Çocuk yetiştirme yöntemleri zekanın gelişmesini etkiler. Sinirli, suçlayan, görmezden gelen ve cezalandıran ebeveynlerle büyüyen çocukların zeka gelişimleri daha sınırlıdır.
  • Farklı sosyoekonomik düzeylerde zekanın dağılımına dair yapılan araştırmalar genellikle taraflı olmaları ile eleştirilmektedir. Zeka testlerinin kültüre özgü yapıları onların tamamen objektif bir değerlendirmeye ulaşamamalarına neden olmaktadır.
  • Zekayı etkileyen faktörler doğum sırasında da olabilmektedir. Örneğin doğum komplikasyonları ve doğumda ani solunum eksikliklerinin ileriki dönemlerde yaşanan zeka geriliklerine neden olabileceğini bilinmektedir.
  • Bebeğin aşırı kilolu ya da aşırı zayıf doğması da zeka geriliği ile bağlantılı bulunmuştur.
  • Bazı besinlerin zeka gelişiminde etkili olduğu bilinmektedir. Bunlar arasında yumurta, balık, tahıllı yiyecekler, kuruyemişler yer almaktadır.
  • Besin eksikliğinin zeka gelişimine etkisi tartışılan bir konudur. Şöyle ki besin eksikliği kronik ve akut olarak iki gruba ayrılır; asıl zekayı negatif etkileyen kronik olandır.
  • Günümüzde IQ ölçen birden fazla test kullanılmaktadır. Ancak Türkçe’ye standardizasyonu yapılmış en yaygın kullanılan test çocuklar için WISC-IV’tür. Yetişkinlerde WAIS ise Türkiye’de sıkça kullanılmasına rağmen, geçerlilik çalışmaları tamamlanmamıştır.
  • IQ zekanın sadece bir türünü yani makul ve mantıklı düşünmeyi ölçmektedir. Bunun dışında duygusal zekanın (EQ) da önemi yadsınmamalıdır. Çoklu zeka kuramına göre ise sekiz farklı zeka çeşidi vardır. 
  • Mesleki ve sosyal başarıyı olumsuz etkileyecek düzeydeki zeka eksikliği, zeka geriliği olarak adlandırılır.
  • Zeka okul başarısının tek habercisi değildir. Çok yüksek zekalı bazı kişilerin okulda başarılı olmadıkları görülmüştür.
  • Normal IQ 100 kabul edilir, zeka geriliği 70’den az olduğunda, üstün zeka ise 130 üstüne denir. Hafif zeka geriliği 50,55-70 arasıdır. Orta derecede zeka geriliği 35-40 ile 50-55 arasındadır. Ağır zeka geriliği 20-25 ve 35-40 arasıdır. Çok ağır derece ise 20-25’in altındadır.

Kaynaklar

Cansever, G. (1982). Klinik Psikolojide Değerlendirme Yöntemleri

Karapınar, İ. (2018). Genç Psikiyatristin El Kitabı, İstanbul: Psikonet Yayınları

Kleinman, P. (2013). Psiko101, İstanbul:Okuyan-us

Bir önceki yazımız olan Yalancının Beden Dili başlıklı makalemizde beden dili ve yalan hakkında bilgiler verilmektedir.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here