Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluğu Nedir?

Bu içerik, Klinik Psikolog Pelin Bingöl tarafından hazırlanmıştır.

Obsesif kompulsif kişilik bozukluğunun 3 temel belirtisi bulunmaktadır. Bunlar mükemmeliyetçilik, kontrol (hem kendini hemde başkalarını) ve düzenlilik. Başka bir ifadeyle bu kişilerin davranışları, kişiler arası ilişkileri, kendini ve başkalarını değerlendirmesi hep bu temalar etrafında dönmektedir.

Klinik Belirtiler
• Yapılan etkinliğin amacını unutturacak derecede ayrıntılar, kurallar, listeler, sıralama,
organize etme ya da program yapma ile uğraşıp dururlar. Ayrıntılı uğraşta beraberinde aşırı
zaman kaybetmelerine sebep olur. Örneğin bir öğrencinin sınavın 1. sorusunu cevaplandırırken ayrıntılara yer vermek istediği için kalan sorulara zamanının yetmemesi bu duruma örnektir. Zaman bütçesi hazırlayarak hangi işine kaç dakika ayıracağını yazarak not
alabilirler. Ancak bir şeyler üzerinde çok titizlendikleri ve ayrıntılara odaklandıkları için ellerindeki işi bitiremeyebilir ya da çok geç teslim etmek durumunda kalabilirler.
• İşin bitirilmesini zorlaştıran bir diğer durumda mükemmeliyetçilikleridir. Kişinin kendi ve diğerleri ile ilgili standartları aşırı katı ve çok yüksektir. Eksiksiz ve kusursuz bir şekilde en iyi işi çıkarabilmek isterken kendilerini bu nedenle hiçbir işi başaramaz halde bulabilirler.
• Boş zamanlarını değerlendirme etkinliklerinden ve arkadaşlıklarından yoksun kalacak derecede kendilerini işe ya da üretkenliğe adarlar. Kısaca zamanlarının büyük bölümünü iş
başında harcalarlar, geç vakitlere kadar çalışırlar. Arkadaşlık, hoşça vakit geçirmek onlar için önemli değil, vakit kaybıdır. Bu durum ekonomik gereksinimleriyle açıklanmamaktadır.
• Ahlak, kurallar ya da değerler gibi konularda vicdanının sesini aşırı dinler ve esneklik göstermezler. Olması gerekenler, gerekmeyenler, nasıl davranılır, sınıfta nasıl oturulur,
sınıfta düzen nasıl olmalıdır, insanlar nasıl ahlaklı olmalıdır soruları onlar için önemlidir. Ahlak kurallarına aşırı bağlılık, güçlü sorumluluk duygusu vardır. (Ahlaki konulara aşırı
katı, dürüst ve tutucudur ve bu durum kültürel ya da dinsel özdeşim ile açıklanmamaktadır.)
• Özel bir değeri olmamış bile olsa, eski eşyaları elden çıkaramazlar. Ancak bu durum biriktiricilik bozukluğundaki gibi değildir. Toplama, saklama ve biriktirme daha çok koleksiyonculuk şeklindedir.
• Başkaları, tam olarak kendisinin yaptığı gibi yapmayı kabul etmedikleri için görev dağılımı yapmak ya da başkalarıyla çalışmak istemezler. Başkalarının işlerini üstlenirler. Örneğin üst
düzey yöneticisi olmasına karşın iyi yapmadıklarını düşündüğü için bir alt düzey memurun işlerini de yapmaktadır. Başkalarına sorumluluk, görev vermek onlara uygun değildir. En
iyisini kendisi yapabilir, başkalarına güvenmez, işlerini başkalarına bırakmazlar.
• Para harcama konusunda hem kendilerine hemde başkalarına karşı cimdir davranırlar.
Örneğin gerekli bir notu yazmak için parmak büyüklüğündeki bir kağıdı kullanmayı tercih edebilirler. Para gelecekte karşılanacak felaketler için biriktirilmesi gereken bir şey olarak
görmektedirler ve çıkarı yoksa başkalarına ikramda bulunmamaktadırlar.
• İnsan ilişkilerinde katı ve inançlıdır. Duygularını ifade etmezler. Genellikle ciddidirler.
Duygusal olarak çok katıdırlar. Çok mantıklı, rasyonel ve duygulardan etkilenmeyen kişilerdir. Nasıl olduğunu sorduğunuzda ne düşündüğünü anlatırlar. Özetle; bu kişiler, ayrıntıcı, aşırı bir mükemmeliyetçiliğe sahip, vicdanın sesini aşırı derecede dinler
ve gerekli hoşgörü, anlayış ve esnekliği göstermez, hiçbir şeyi atamaz, cimridir, kuralları katıdır.

OKKB’nin Nedenleri
• Genetikten çok çevresel faktörlerin etkili olduğu düşünülmektedir.
• Anal dönemde katı, yaşa uygun olmayan erken dönemde verilen tuvalet eğitiminin OKKB’nin ortaya çıkmasında rol oynadığı düşünülmektedir.
• Ebeveyn tutumları oldukça önem taşımaktadır. Duygularını ortaya çıkarmalarına fırsat vermeyen, duygulardan çok mantığa aşırı yatırım yapan ve bebeksi davranışlara tahammül edemeyen aileler bu duruma örnektir. Küçük yaşlardan itibaren bebeksilik, çocuksuluk bu aileler tarafından kabul edilmiyor çocuklarından daha olgun olmaları bekleniyor. Olgun davranmaması bu aileler için kınama sebebidir.
• Erkeklerde daha çok görülmektedir.
• Ayırıcı tanısı ise mükemmeliyetçilikten dolayı narsistik kişilik bozukluğudur. Bu nedenle dikkat edilmelidir.

Obsesif Kompulsif Bozukluktan Farklıdır…
Aslında ikisi de anal dönem patolojisi ile ilgili bir bozukluktur. Başka bir ifadeyle tuvalet eğitimi ile
ilgilidir. OKKB diğer tüm kişilik bozukluklarında olduğu gibi daha süreklidir. OKB ise epizodiktir. Başka
bir ifadeyle belirtiler bazen ortaya çıkıp, bazen sönmektedir. Kısaca bu durum zaman zaman düzelmek demektir. Bunun yanı sıra ayırıcı özellik ise OKKB’ de obsesyon ve kompulsiyonlar
yoktur. Kısaca ‘’kapıyı kapattım mı?’’, ‘’Fişi çektim mi?’’ gibi obsesyonlar yoktur ya da tekrar tekrar el yıkama gibi kompulsiyonları yoktur.

Bir önceki yazımız olan Depresyon ile Distimi Arasındaki Fark Nedir? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.