Psikolojik Yardım Alma Kararını Ne Etkiliyor?

Bu içerik, Klinik Psikolog Pelin Bingöl tarafından hazırlanmıştır.

İnsanların yaşam döngüsü içerisinde birtakım zorluklarla karşılaşması kaçınılmazdır. Karşılaşılan bu zorlukların üstesinden gelmede kimi zaman bireyler kendi kendine yeterli
olabilirken, kimi zamanda başka insanlardan destek almaya gereksinim duyarlar. Türkiye’ de yetişkinlerle yürütülen çalışmalar, desteğe gereksinim hisseden kişiler arasında çok az sayıda insanın destek alabilmek adına herhangi bir girişimde bulunduğunu ortaya koymaktadır (akt. Güç, 2015). Ancak yapılan araştırmalar, ihtiyaç duyulan desteği sağlayabilecek
uzmanlara başvurmamanın yaşanan sıkıntıların şiddetlenmesine ve buna bağlı olarak sorunun çözümlenmesinin gecikmesine yol açtığını belirtmektedir. İnsanların zorlanma ve ruh sağlıklarını tehdit altında görmeleri durumunda, psikolojik yardım
almaya ilişkin tutumları ilerleyecekleri yolda belirleyici bir rol oynamaktadır (Genç, 2020) Ek olarak, bireylerin bir uzmandan destek almaya yönelik duygusal, bilişsel ve davranışsal
eğilimlerinden oluşan psikolojik yardım almaya ilişkin tutumları da birçok faktörden etkilenebilmektedir. Bu faktörler; psikolojik faktörler, sosyal faktörler, demografik faktörler ve hizmet veren birimler ile ilişkili faktörler başlıkları altında toplanmaktadır.
Psikolojik Faktörler
Kişilik yapısı destek alma noktasındaki tutumları etkileyen psikolojik etmenlerden biridir. Örneğin kimi insanlar, deneyimledikleri problemi, hatta kendisiyle ilgili herhangi bir durumu başka insanlarla paylaşma noktasında sorun yaşar. Bu durumda destek almaya yönelik daha gönülsüz bir
yaklaşım sergilemelerine ve bu noktada bulundukları girişimlerin başarısızlıkla sonuçlanmasına sebebiyet verir. Yardım alma tutumlarını etkileyen bir diğer psikolojik etmende kişinin hali hazırda var olan psikolojik sorunudur. Ruhsal hastalıkların deneyimlendiği dönemde, bireylerin destek alma
girişimlerinde azalmaların olabileceği bilinen bir gerçektir. Örnek olarak depresyonda olan bireyler genel olarak kendine, çevresine ve geleceğe yönelik olumsuz görüşlere sahip olduklarından, destek alma noktasında ancak yakınlarının yoğun ısrarları sonucunda gelmektedirler. Bunun yanı sıra, daha önce yardım almış olmanın ve yardım alan tanıdığa sahip olmanın psikolojik
yardım alma tutumu üzerinde olumlu etkileri bulunmaktadır. Deneyime bağlı olarak kişi sürecin nasıl ilerlediği konusunda bilgi sahibidir. Bu durumda sürece dair daha az negatif inanışlara ve
peşin hükümlere sahip olmalarının yolunu açmaktadır.
Sosyal Faktörler
Sosyal ağlar destek almayı kolaylaştırabilir veya zorlaştırabilir. Bu sosyal ağın özelliklerine bağlı olarak değişecektir. Örneğin psikolojik destek alma noktasında destekleyici bir çevreye
sahip olmak bireylerin tutumları üzerinde pozitif etkiler yaratabilmektedir. Benzer şekilde,
çevremizdeki insanların yardım alma noktasında sahip oldukları negatif tutumları ise bizleri yardım alma fikrinden uzaklaştırabilmektedir. Çevrenin negatif etkilerinden biri de etiketlenmedir. Bu kavram, bireyin topluluk içerisinde
belli bir yaklaşım, düşünce ve eyleminden ötürü damgalanması ve bir biçimde afişe edilmesi şeklinde tasvir edilir (Genç, 2020). Yürütülen çalışmalar, bireylerin etiketlenmenin beraberinde
getirdiği yıkıcı etkilerden korunmak amacıyla psikolojik kaygılarını sakladığını ve tedavi almaktan kaçındıklarını ortaya koymaktadır. Deneyimlediği sorun azalacak ya da tamamen
ortadan kalkabilecek iken bu durum sıkıntılarının daha da artmasına yol açacaktır.
Demografik Faktörler
Araştırma sonuçları, ileri yaşlardaki bireylerin destek almaya karşı daha olumlu tutum içinde olduklarını ortaya koymaktadır. Gençlerin destek alma noktasında daha az girişimde bulunmalarının nedenleri arasında ise bağımsızlıklarını yitirme kaygısını diğer insanlara nazaran daha fazla hissetmeleri olarak gösterilmektedir (akt. Genç 2020). Yardım alma tutumu üzerinde etkili olan bir diğer demografik etkende cinsiyettir. Bu noktada
kadınların erkeklere oranla psikolojik yardım alma noktasında daha pozitif yaklaşım sergiledikleri pek çok araştırmanın ortak bulgusudur. Çalışmalar aynı zamanda cinsiyet kadar cinsiyet rolleri üzerinde de durulması gerektiğini işaret etmektedir. Erkeklerin yardım almalarının güçlü erkeksi görünümlerinin zayıflamasına sebebiyet vereceğine yönelik yanlış algıları bu duruma örnek gösterilebilinir. Türkiye’de özellikle de Doğu topluluklarında, erkeklerin destek almaları kabul
edilemez bir davranış olarak yorumlanmaktadır. Bu durumun altında bireylerin duygusal problemleri vesilesiyle destek alması sonucunda ailenin lekeleneceği endişesi yatmaktadır (Özbay,
1996).

Bunların haricinde eğitim düzeyi ve sosyoekonomik düzey gibi pek çok demografik faktörde yardım alma yaklaşımını etkilemektedir.
Ruh Sağlığı Alanında Hizmet Veren Birimler ile İlişkili Faktörler
Bireylerin psikolojik yardım alacağı merkezin konumu, ulaşılabilirliği, toplum tarafından bilinirliği kişilerin tutumlarını etkileyen etmenlerdir. Bunun yanı sıra seans ücretleri, birimle ilgili
daha öncesinde yapılmış yorumlar ve ekipte yer alan uzmanların eğitim düzeyleri de yardım alıp veya almama kararında önemlidir.
Yapılan araştırmalar, uzun bekleme listelerinin, yüksek seans ücretlerinin ve ulaşım zorluğunun yardım almaya ilişkin tutumları negatif yönde etkilediğini göstermektedir (akt. Genç,
2020).

KAYNAKÇALAR
Genç, Z. (2020), Z Kuşağı Üniversite Öğrencilerinde Psikolojik Yardım Almaya İlişkin Tutum ile
Öz Şefkat ve Bilişsel Esneklik Seviyesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi,
Bahçeşehir Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Güç, E. (2015), Üniversite Öğrencilerinin Kendini Damgalama, Stresle Başa Çıkma Tarzları ve
Psikolojik Yardım Arama Tutumlarının İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi,
Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Özbay, Y, (1996), Üniversite Öğrencilerinin Problem Alanları ile Yardım Arama Tutumları
Arasındaki İlişki, Ulusal Psikoloji Kongresi, Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul.

Bir önceki yazımız olan Gelişimsel Yetersizliği Bulunan Çocukların Aileleriyle Çalışmak başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.