Bu içerik, Klinik Psikolog Pelin Bingöl tarafından hazırlanmıştır.
Özel gereksinimli çocuklara yönelik yaklaşım ve eylemlere ilişkin tarihsel bilgiler antik çağlara kadar uzanmaktadır. Özel gereksinimli çocukların antik çağlarda öldürüldüğü ya da istismar
edildikleri görülmektedir. Bunun üç temel sebebi bulunmaktadır:
Faydacılık İlkesi
Özel gereksinimli çocuklar ilkel topluluklarda ‘’sorumluluk’’ anlamına karşılık gelmektedir. Devamlı olarak başka kişilerin desteğine gereksinim duyacakları ve topluma bağımlı olarak
kalacakları düşünülmüştür. Özel gereksinimli çocuk bağlı bulunduğu kişinin topluma katkısını da
engelleyecektir.
Toplumsal Değer Sistemi
MÖ 355’te yaşamını sürdürmüş Aristo’nun ‘’mükemmel olmayan hiçbir şeyin gelişmesine izin vermeyin’’ fikrinden etkilenilmiştir. Roma ve Yunan kültürlerinde güç, zekâ ve güzellik
desteklenmiş ve bunların haricindekiler dışlanmıştır.
Ağır düzeyde özürlü çocukların terk edildiği, dilendirildiği, öldürüldüğü, köle olarak satıldığı bildirilmiştir. Literatürde özürlü çocukların soylu ve zengin kişileri eğlendirmek amacıyla şaklaban
olarak kullanıldıklarına ait bilgilere de ulaşılmıştır.
Doğaüstü Güçlere Olan İnanç
Özel gereksinimli çocukların aile bireylerinin Tanrı tarafından cezalandırıldığı düşünülürdü. Özürlü çocukların cinleri olduğu ve bu cinleri uzaklaştırabilmek amacıyla çocuklara şiddet
göstermek ve hatta canına kıymak gerektiğine inanılmaktaydı. İlken topluluklarda özel gereksinimli
çocukların dağ veya çöllerde ölüme terk edildiklerine dair bilgilere erişilmiştir.
DİN FAKTÖRÜ
Özel gereksinimli kişilere karşı takınılan negatif yaklaşım İslam ve Hiristiyan dinlerinin gelişmesiyle değişmeye başlamıştır. Merhametli ve koruyucu bir yaklaşım gelişmiş ve din
kurumları özel gereksinimli kişileri için beslenme, barınma ve sağlık bakım yurtları açmışlardır.
İLK ÇALIŞMALAR
M.Ö. IV. yüzyılda Anadolu uygarlığında Kayseri çevresinde Aziz Basilin ilk körler hastanesini kurmuştur. Daha sonra Suriye ve Mısır’da benzer çalışmalara erişilmiştir. Bu konuya duyulan ilginin artmasına neden olan etkenlerden en önemlisi 18. Ve 19. yüzyılda felsefe ve bilim alanındaki gelişmeler olmuştur. Başta Fransa olmak üzere pek çok Avrupa ülkesinde özel gereksinimli çocuklar için mektepler açılmaya başlanmıştır.
TÜRKİYE’DE ÖZEL EĞİTİMİN GELİŞİMİ
• İlk çalışma örneklerine 1700 yılında rastlanmıştır.
• 1889 senesinde ticaret okulu içinde işitme engellilerle ilgili bir bölüm açılmıştır. Ancak bu okul 30 yıl sonra kapatılmıştır.
• 1921 senesinde İzmir Alsancak bölgesinde ‘’Sağır-Dilsiz ve Körler’’ mektebi açılmıştır. 1921 senesinde kurulmuş olan okul 1924 senesinde sağlık bakanlığına, 1950 senesinde ise
Millî Eğitim Bakanlığına devredilmiştir.
• 1950 senesinde Doç. Dr. Mitat Enç tarafından Altı Nokta Körler Eğitim ve Kalkınma Derneği kurulmuştur.
• 1955 senesinde ilk psikoloji kliniği Rehberli ve Araştırma Merkezi (RAM) kurulmuştur.
• Yine aynı yıl içinde Ankara ilinde zihinsel özürlüler için sınıf açılmıştır.
• 1962 senesinde özel gereksinimli kişilerin özel eğitim ve öğretim görmelerinin sağlanacağı
yasa maddesi ile hükme bağlanmıştır.
• 1971 senesinde 50 ya da daha fazla işçi çalıştıran işverenlerin %2 oranında engelli
çalıştırması yasal olarak mecbur tutuldu.
• 1973 senesinde Milli Eğitim Temel Kanunu ile engellilerin mekteplere yöneltilmesi,
eğitimin hak olduğu ve eğitimin yaşam boyu sürmesi gerektiği vurgulanmıştır.
• 1980 senesinde Özel Eğitim Rehberlik ve Daire Başkanlığı kurulmuştur.
• 1982 Anayasası’nın 42.maddesinde ‘’Anayasamız, durumları sebebiyle özel eğitime muhtaç çocukları, topluma yararlı kılacak tedbirler alır’’ denilmektedir.
• 1992 senesinde Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü kurulmuştur.
• Bu kurum özel eğitim mektepleri, özel eğitim sınıfları, meslek okulları, rehberlik araştırma merkezleri ve meslek eğitim merkezlerinin programlarını, eğitim araç-gereçlerini
hazırlamaktadır.
• 6 Haziran 1997 senesinde 573 sayılı Kanun Hükmünde Kararname yayınlanmış ve özel gereksinimli kişilerin eğitimleri hususundaki esaslar belirlenmiştir.
• Özel eğitim kurumlarının sayıları bu tarihten itibaren hızla artmıştır.
• Özel eğitime ihtiyaç duyan çocukların özel eğitim mekteplerinde ve kaynaştırma
ortamlarında okumalarına yönelik maddeler getirilmiştir.
Bir önceki yazımız olan Sınav Kaygısı başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.
