Bu içerik, Klinik Psikolog Pelin Bingöl tarafından hazırlanmıştır.
Sağlıklı gelişim için uyku, bebekler için oldukça önemlidir. İyi bir gece uykusu, bebeğin zihinsel ve fiziksel gelişimini desteklemektedir. Yani bu sürecin aksaması bebeğin gelişiminin aksamasına yol açabilmektedir. Bu nedenle bebeğin uyku düzeni ve ideal bir uyku ortamı sağlayarak gelişimine yardımcı olmak önemlidir. Ancak bu süreçte ebeveynler, her bebeğin farklı özelliklere, gelişim seyrine, becerilere ve tercihlere sahip olduğunu ve her bebeğin zaman zaman uyku ile ilgili
problemler yaşadığını unutmamalıdır. Bunlar kalıcı durumlardan ziyade gelip, geçici, dönemsel sorunlardır. Bu noktada ebeveyn planlı fakat esnek yaklaşıma sahip olmalıdır.
Yenidoğanlarda Uyku
• 2-3 aylık: 3-4 saat uyur ve beslenmek için uyanır.
• 4 aylık: Geceleri daha uzun, gündüz daha az uyur.
• 6 aylık: Günde toplam 11-14 saat uyur. %80’i gece boyunca uyur.
• 10 aylık: %90’ı tüm gece boyunca uyur.
• 1 yaş civarında gün içinde iki kez uyur. Toplam 10-13 saat uyumuş olur.
• 2 yaş civarında gün içinde bir kez uyur. Günde 10-12 saat uyumuş olur.
• Ortalama 4 yaş civarında öğle uykusu bırakılarak, gece tek uykusuna geçilir.
Sağlıklı Uyku Alışkanlığı İçin Öneriler
0-3 aylık
Anne ve baba, uyku alışkanlığını bebeklerine göre ayarlamalıdır.
Birincil bakıcı bebeğini yatırdıktan hemen sonra kendisi de uyumalıdır.
4-6 aylık
Bebek kendi yatağında fakat anne ile aynı odada kalmalıdır.
Uyku için günlük düzen oluşturulmalı, aynı saatlerde uykuya geçiş sağlanmalıdır.
Bebek hafif uykulu iken yatağına konmalı, ninni ile uykuya dalması sağlanmalıdır.
7-12 aylık
Ayrılık kaygısı sebebiyle geceleri uyanabilir, bu noktada uykuya dalmasına destek olunmalı, fakat
çok fazla uyarılmamalıdır.
13-24 aylık
Her gece aynı saate uykuya yatırılmalıdır.
Gündüz uykuları da düzenli olmalıdır.
Gündüz ve gece uykuları arasında belirli bir zaman olmalıdır.
Kendi odasında uyumalıdır.
Uyku-Uyanıklık Düzenini Etkileyen Çevresel Etkenler
• Aynı saate yatırmak,
• Uyku öncesi ritüellerin geliştirilmesi, (banyo, TV’nin kapatılması, ılık süt içilmesi, dişlerin
fırçalanma vb.)
• Büyük bebeklerin uyandığında kendi kendini sakinleştirecek objelerin varlığı,
• Uyku bozucu uyaranların kontrol edilmesi,
• Uyku alanı ile oyun alanının ayrılması,
• Gün içerisinde yeterince hareketliliğin gösterilmesi,
• Gün içerisinde ya da uyumadan evvel yeteri kadar etkileşim, özlem giderme (özellikle
çalışan ebeveynler için),
• İdeal ortam ısısı ve ışık: soğuk veya sıcak olmamalı,
• Ebeveynin duygusal olarak ulaşılabilir, sakin ve dingin olması,
• Büyüdüğünde ışığa gereksinim duyması halinde aydınlatma gücü en az olan lambalar tercih
edilmelidir.
• Uyku öncesi bebeği uyaran aktiviteler yerine sakinleştiren aktiviteler (yatmadan yarım saat
evvel banyo, ninni, masaj ve sarmalamak vb.) tercih edilmelidir. Bu aktivitelerin uykuya
geçişi kolaylaştırdığı ve uyku problemlerini azalttığı gözlemlenmiştir.
• Ebeveynin psikolojik sağlığı: depresyonda olan annelerin çocukları daha sık uyanmaktadır,
daha fazla uyku problemleri görülmektedir.
• Yetersiz beslenme: çinko ve demir eksikliği uyku problemleri ile ilişkidir.
• Ekrana maruz kalma: yüksek oranda ekrana maruz kalma gece ve gündüz uyku saatlerinde
düzensizliğe yol açmaktadır.
Uyku Problemleri
• 12 ay civarında hem bilişsel gelişim (ayrılık anksiyetesi) hemde hem motor (yürüme,
emekleme) gece uyanmalarının artmasına yol açar.
• Uyku sorunları okul öncesi dönemin erken yıllarında yaygındır (%20-30)
• Hastalık, kolik, annenin işe başlaması, aşı olma, kreşe başlama vb. durumlar gecici uyku
sorunlarına neden olabilir.
• Duygusal açıdan zorlayıcı günlerde (ör. çok korkma, çok ağlama), geceleri uyku ile ilgili
sorunlar görülebilir.
• Okul öncesi dönemde ara ara geceleri uyanma görülebilir.
• Bazı durumlarda uyku problemleri okul döneminde de devam edebilmektedir.
• Zor mizaç özellikleri, bağlanma problemleri, anne ve babanın stres düzeyi, depresyonu uyku
problemleri ile ilişkilidir.
• Nörolojik bozukluklar da uyku problemlerine sebep olabilmektedir.
• Fiziksel nedenler: reflü, solunum problemleri vb.
• Uyumayı reddetme: ebeveyn ile vakit geçirmek isteme, gün içinde aşırı ekrana maruz kalma,
gündüz karşılaştığı korkutan bir uyarıcı.
• 19-24. aylar arasında uykuya dalmada yaşanan sorunlar azalır
Ayrı Yatmak İstemezse?
• Bebek büyüdükçe hem kendini varlığının, ayrı bir kişi olduğunun daha çok bilincine varır ve
özerkleşmek hoşuna gider. Ancak bir taraftan bilinmezle dolu dünya onu korkutur.
• Ebeveynin bilinçli ya da bilinç dışı korkuları çocuğa bu süreçte verdiği tepkileri etkiler.
• Ebeveynin çocuğun korkularına, sözel veya sözel olmayan bir şekilde korku/ kaygı, ayrılma
çabalarına öfke içeren biçimde karşılık vermesi ebeveyne bağımlılığı arttırırken, ayrılmayı
güçleştirir.
• Kaygıdan arınmış, doğal, dingin tavrı sürdürmek ve çocuk ile geçirilen sürede bedensel
teması arttırmak önemlidir.
• Ağladığında ve yanına çağırdığında paniklemeden onu yatağında tutmaya devam etmek;
gece kalkıp yanınıza geldiğinde yatağına geri götürmek gerekmektedir.
• Bebeğin yatağında kendi başına vakit geçirmesine fırsat vermek (uyandığında hemen
gitmeme, yanına oyuncak koyma, gitmeden sesle karşılık verme vb.) ve desteklemek kendi
başına uykuya dalmayı öğrenmesine, uyandığında geri dalmasına vb. yardımcı olabilir.
Bir önceki yazımız olan Emdr Terapi Nedir? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.
