Bu içerik, Klinik Psikolog Pelin Bingöl tarafından hazırlanmıştır.
Eşlerin kendi hayatlarına yönelik almış oldukları bu karar, çocuğun hayatı üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Bu nedenle durumun sağlıklı bir şekilde konuşulması ve sürecin iyi bir biçimde
yönetilebilmesi önemlidir. Çocukların bu süreçte deneyimlediği sorunların sebebi boşanmanın kendisi değil, anne ve babasının bu konuyu nasıl ele aldığı, idare ettiği ve çocuğun bu süreçte neler
yaşadığıdır.
Boşanma Sürecine Çocuğun Uyum Sağlamasını Güçleştiren Etmenler
• Eşler arasında tartışmaların uzun süredir devam ediyor olması.
• Tartışmaların boşanma sürecinde ve sonrasında sürdürülmesi. Ebeveynlerden birinin
diğerine çocuğu göstermek istememesi veyahut anlaşılan zamanda çocuğun eve
bırakılmaması tarzı davranışlar bu duruma örnek olarak gösterilebilinir. Aynı zamanda bu
tarz fikir ayrılıklarının çocuğun önünde tartışmaya dönmesi de oldukça sakıncalıdır.
• Eşlerden birinin boşanmayı ısrarlı bir biçimde istememesi ve çocuğa bu durumdan
bahsetmesi. ‘’Baban yüzünden ayrılıyoruz, bizi istemiyor’’ şeklinde bir açıklama çocuğa
zarar vermektedir.
• Hem annenin hemde babanın çocuk için ulaşılabilir olmaması. Bu husus çocuğun gelişimini
zorlaştırmaktadır.
• Anne ve baba arasında dengesiz yük dağılımı olması.
• Çocukla bir arkadaş ile dertleşir gibi ‘’baban beni aldattı’’ şeklinde konuşmalar yapmak,
‘’babana söyle’’ şeklinde mesajlar iletmek, çocuk vasıtasıyla para istemek ve ‘’bak bakalım
babanın evine kim giriyor, baban kimlerle konuşuyor takip et’’ şeklinde casus gibi görevler
yüklemek.
• Anane, dede ve hala gibi diğer aile üyelerinin ebeveynlerden birini devamlı olarak olumsuz
şekilde kötülemesi.
• Boşanma ile birlikte ev, okul değişikliği gibi çocuğun hayatında radikal değişiklikler
yapmak. Çocuğun yemek, ödev saatinin aksaması gelişimini engellemektedir.
• Boşanma sürecinde ve sonrasında düzensiz, duygusal olarak gergin ev ortamı.
• Ailenin yeterli sosyal desteğe sahip olmaması. Bu süreçte çocuk okula gidiyor ise okuldaki
rehberlik öğretmenini gelişebilecek değişimleri tespit edip doğru müdahalelerle süreci
yönetebilmesi adına bilgilendirmek önemlidir.
• Çocuğun yeterlik hislerini destekleyecek sportif, sanatsal ve eğitimsel vb. başarılarının
olmaması. Herhangi bir hobisi olması veya bir alanda başarılı olması bu sürecin başa
çıkılmasında yardımcı olmaktadır.
• Çocuğun mizacı ve zeka düzeyi.
• Boşanma ile ortaya çıkan ekonomik sıkıntılar.
Boşanmanın Çocuk Üzerine Etkileri
• Davranış problemi ve duygusal sorunlar: depresif belirtiler, regresyon (altını ıslatma,
bebekçe davranışlar), saldırganlık vb.
• Güven algısının büyük ölçüde zarar görmesi sonucu çocuğun ‘’Yalnızım, beni istemiyorlar’’
düşüncesine sahip olması.
Boşanmaya Çocuğun Tepkisi
• Özellikle küçük yaşlardaki çocuklarda protesto tepkileri (ağlama, huzursuzluk, hırçınlaşma)
görülebilmektedir. Kendini sözel olarak ifade edemediği için bu tarz tepkilerle
karşılaşılmaktadır.
• İçine kapanma, uyku ve yeme sorunları
• Giden ebeveynle ilgilenmeyi reddetme, yok sayma.
Sürecin Doğru Yönetilmesi
• Eşlerden biri evden ayrılmadan önce çocuğun bilgilendirilmesi,
• Ebeveynler arasında olumlu tutumun, iletişimin ve iş birliğinin devam etmesi,
• Çocuğu herhangi bir tarafı tutmaya zorlayacak ifade ve eylemlerden kaçınma, (Çocuk anne
veya babası tarafından taraf tutmaya zorlandığı noktada diğer tarafı sevmesine rağmen onu
suçlamaya ve öfke duymaya başlayabiliyor. Ancak bu durum bir noktadan sonra çocuğun ne
hissetmesi gerektiğini bilememesine ve kendine suçlamasına yol açabilmektedir.)
• Çocuğun sorularını geçiştirmemek ve merak ettiklerini sorması noktasında teşvik etmek,
• Boşanma işlemleri sürerken gerginliğin azaltılması,
• Başta çocuğun olmak üzere günlük hayat düzeninin değiştirilmemesi,
• Çocuğun psikolojik ve fiziksel bakımının aksatılmaması,
• Eşlerin boşanma stresiyle başa çıkmaya çalışması,
• Bu süreçte çocuğun her dilediğini yerine getirmek veya abartılı sevgi gösterilerinden
kaçınmak,
• Aile büyüklerini çocuğa tutumları konusunda bilgilendirme yapmak önemlidir.
Boşanma Nasıl Açıklanmalıdır?
• Boşanma kararını yalnızca tek tarafın açıklaması doğru değildir. O nedenle anne ve babanın
birlikte açıklaması ve her iki tarafında konuşmaya katılması önemlidir.
• Bu açıklama ebeveynlerden biri evden ayrılmadan önce yapılmalıdır.
• Çocuğun neden ayrıldıklarını merak etmesi ve buna yönelik sorular sorması olağandır. Bu
soruları cevaplarken soyut ifadelerden kaçınılmalı ve anlayabileceği düzeyde açıklamalar
yapılmalıdır. Bunun yanı sıra problemi pozitif bir nedene bağlamak önemlidir. ‘’Birbirimizi
üzmek istemiyoruz, o yüzden’’, ‘’Yaşadığımız anlaşmazlıkları sona erdirmek istiyoruz’’,
‘’Farklı fikirlere sahip olduğumuzu gördük’’, ‘’Evde huzur ve barış ortamını sağlamak
istiyoruz’’ gibi açıklamalar yapılabilir. Görüldüğü üzere açıklamalarda çocuk
bulunmamaktadır. Açıklamalar çocukta problemin onunla ilgisi olmadığını hissettirmelidir.
Kısaca ‘’Seni üzmek istemiyoruz’’ tarzı bir açıklama doğru olmayacaktır.
• İhtiyacı olmayan detaylardan kaçınılmalıdır.
• Bu karardan asla sorumlu olmadığının açıkça vurgulanması gereklidir. Bu vurgu yanlış
inançların engellenmesini sağlamaktadır. ‘’Biz birbirimizle anlaşamıyoruz, sen çok iyi bir
çocuksun. Seninle bir ilgisi yok’’.
• Belirsizlikle başa çıkmasını sağlayabilmek adına bundan sonraki yaşamın herkes için nasıl
olacağıyla ilgili sorularını mutlaka cevaplandırmak gereklidir. Örneğin evden ayrılan kim ise
onun nerede yaşamaya devam edeceği, evden ayrılan ebeveyni ile ne sıklıkla görüşebileceği,
görüşmek istediğinde veyahut ihtiyacı olduğunda neler yapabileceği detaylıca anlatılmalıdır.
• Konuşma yapılırken ebeveynlerin duygularını kontrol etmesi oldukça önemlidir. Bu noktada
çocuğa doğru model olmak gereklidir. Örneğin anlatırken anne ağlar ise çocuk ‘’bu çok kötü
bir şey ağlamam lazım’’ gibi algılayabilir.
Bir önceki yazımız olan Biriktiricilik Bozukluğu başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.
