Bu içerik, Klinik Psikolog Öznur Büber tarafından hazırlanmıştır.
Oyun, çocukların en temel ihtiyaçlarından birisidir. Oyun yaşamın içinde değil de yaşam oyunun içindedir adeta. Merak, keşif, deneyim, öğrenme, eğlence ve duygusal rahatlama; bunların hepsi oyunu çocuk için hayatın ta kendisi haline getirir. Henüz kelimeler yokken bile oyun çocuklar için bir ifade aracıdır.
Oyunun çocukların gelişiminindeki önemine dair pek çok araştırma mevcut. Ebeveynleri ile oyun oynayan çocuklar ile ilgili yapılan birçok araştırma bunun çocukların fiziksel, zihinsel, sosyal ve duygusal gelişimine katkılarını ortaya koymuş bulunmakta. Bu
araştırmalar özellikle babası ile oyun oynayan çocukların oynamayanlara göre hayal gücü ve zihinsel becerilerinin, annesi ile oyun oynayan çocukların, oynamayanlara göre daha güçlü ve
güvenli bağlar kurduklarını gösteriyor. Her iki ebeveyni de oyun oynayan çocukların ise, ruhsal olarak daha dayanıklı olduğu, arkadaşları ile ilişkilerinin daha güçlü olduğu ve ailevi
yakınlıktan daha fazla keyif aldıkları ortaya konmuş. Bu nedenle her gün çocuğunuzla oyun oynamak için ayıracağınız yarım- 1 saatlik zamanın onlarla ilişkinizde ve gelişimlerinde
büyük bir değeri var. Çocuklar için ne kadar hayatın doğal bir parçası olsa da ebeveynler için oyun oynamak
her zaman o kadar da eğlenceli olmayabilir. Bir de çocuğunuz tek başına oynamayı hiç istemiyor ve hep sizinle oyun kurmak istiyorsa bu durum her iki taraf için de zorlayıcı bir hal
alabilir. İdeal olan çocukların hem ebeveynleri ile hem de tek başlarına oyun oynayabilmeleridir. Bu aynı zamanda onların kendi başlarına olabilme kapasitelerinin ne
kadar gelişmiş olduğu ile de alakalıdır.
Çocukları tek başlarına oyun kurmaları desteklenmesi gereken bir beceridir. Fakat oynamaları için “hadi sen kendin odanda oyna” demek genellikle pek etkili bir yol değildir.
Tek başına olabilme becerisinin gelişmesi için bazı önerilerimiz var;
Öncelikle ailedeki ilişkileri yönetmenin, etkinlikleri planlamanın kimin
sorumluluğunda olduğunu iyi değerlendirin. Ne yaptığımızın, nasıl ve ne zaman
yaptığımızın kontrolü kimde? Eğer cevap çoğunlukla çocuklar ise çocuğunuzun
duygusal kabını istediği kadar doldurmanız hiçbir zaman kolay olmayacaktır.
Bunun için anne-baba olarak evde olduğunuz sürede kendi kendinize kalabileceğiniz
bir zaman yaratma talebinizin ve bunu hayata geçirecek gayretinizin olması çok
önemlidir.
Ebeveyn olarak kendinize zaman ayıramazken çocuğunuza sınırsızca zaman ayırmaya çalışmak sizi gergin ve sıkışmış hissettirebilir. Bu nedenle kendi kendinize, sevdiğiniz
aktiviteleri yaparak veya dinlenerek geçireceğiniz yarım veya 1 saatlik bir zaman ayırmak çok değerlidir.
Ev halkı olarak günlük hayatınızda böyle bir rutin geliştirebildiğinizde çocuklar da o zaman diliminde kendi mekanlarında kendi kendilerine olacaklarını bilir ve uyum
sağlamaya başlarlar. Birçok beceri gibi bu da hemen ilk haftadan olmasa da sizin de yönlendirmelerinizle çocuğunuz kendi kendine oyun oynamaya alışabilir. Başlarda sizin yanınızda, siz başka şeylerle uğraşırken oyun oynamasına izin verebilirsiniz.
Yapacak hiçbir şey bulamıyorsa “istersen neler yapabileceğini düşün, ben de yanında olayım” diyerek, birkaç denemeden sonra mekândan uzaklaşmayı deneyebilirsiniz.
Çocukların tek başına kalabilme kapasitesi, ebeveynlerin tek başına olabilme kapasitesi ile bağlantılıdır. Özerkleşme ve gelişimin bir parçası olarak çocukların
anne-baba ilişkisinde üçüncü kişiler olduklarını hissetmeye ihtiyaçları vardır.
Kendinizle, eşiniz veya partnerinizle ilişkinize iyi bakın.
Çocuğunuzun yemek yeme, uykuya geçme ve geceyi odasında geçirebilme, tuvalet temizliğini yapabilme, odasını toplama, ayakkabısını, giyisilerini giyme gibi becerileri
de yaşına uygun düzeyde kademeli olarak kendisinin yapmasını desteklemek önemlidir. Bu, tüm bu becerileri geliştirirken çocuğu bir anda tek başına yardımsız bırakmak şeklinde değil de yetişkinin ufak yardımlara hazır ama işin önemli kısmını
çocuğa bırakan ve adım adım geri çekilen bir yerde durması anlamını taşır.
Çocukların okul dışındaki tüm zamanlarını aktiviteler ve farklı kurslarla doldurmak hiçbir boşluğa izin vermemek demektir. Boş zamanı kalmayan bir çocuk sıkılamaz,
sıkılmayınca ne yapacağını düşünmesine, planlamasına veya hayal kurmasına gerek kalmaz. Yani çocuklarınıza boş zamanlar bırakın ve sıkılmalarına fırsat verin. Buna izin vermek ileride bir ergen veya yetişkin olduklarında kendilerine boş zaman
yaratmalarını ve bunu planlamalarını sağlayacak öz denetimin bir adımıdır.
Çocuğunuzla birlikte bir oyun veya aktivite ile geçireceğiniz, telefon, tablet vd her türlü teknolojiden uzak, ilişkinizi güçlendiren, doyumlu en azından bir yarım saat
yaratın.
Ebeveynler için okuma önerileri:
Oyun Oynama Sanatı- Aletha Solter, Doğan Kitap
Oyuncu Ebeveynlik- Lawrence J. Kohen- Görünmez Adam Yayıncılık
Çocuklar için okuma önerileri:
Hiç Bir Şey Yapmama Günü- Beatrice Alemagna, Aylak Kitap
Bir önceki yazımız olan Şiddet ve Çocuklar Üzerindeki Etkisi başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.
