Bu içerik, Klinik Psikolog Pelin Bingöl tarafından hazırlanmıştır.
Yemek yeme alışkanlığının kazanılması çocukların gelişim sürecinin önemli bir parçasıdır. Bu alışkanlık ebeveynlerin rehberliğinde süreç içerisinde kazanılır. Çocuklar davranışların büyük birçoğunu anne ve babayı gözlemleyerek öğrenirler. Bu durum gelişim açısından oldukça önemli bir gereksinim olan yemek yeme davranışı için de geçerlidir. Anne ve babanın masada yemek yeme biçimi, yemek rutinleri, konuşmaları çocuğun yemek yeme davranışını kazanmasının belirleyicileridir.
Beslenmenin Gelişimi
• İlk 6 ay sadece anne sütü tüketilir. Anne sütü diyabet, mide-bağırsak enfeksiyonu, orta kulak iltihabı, obezite ve solunum yolu hastalıkları gibi birçok hastalığa karşı koruma
sağlamaktadır.
• 6ay-2yaş anne sütü ve ek gıda tüketilir. Süreç içerisinde sıvı, yarı katı, tam katı gıdaya geçiş
yapılır.
• 7-9.aydan itibaren yavaş yavaş kendi kendilerini beslemeye başlarlar (motor becerilerin
gelişimi, teşvik edilme, aileyle oturma önemlidir).
• 12-18.aylarda beslenme esnasında kendi tercihlerini göstermeye başlarlar.
0-3 ay
Bebek ağladıkça emzirilmeli, emzirme araları 3 saati geçmemelidir.
Gece emzirmeye devam edilmelidir.
Emziren anne stresten uzak durmalı, hamilelik sürecine benzer şekilde beslenmeli ve gerekli ilaçları
kullanma noktasında dikkatli olmalıdır.
4-6 ay
Kilo alımı iyi olan bebeklerde gece emzirmeleri azaltılabilir.
Beslenme için günlük düzen oluşturulmalıdır.
7-12 ay
Anne sütü düzen içinde devam ettirilmelidir.
Gece beslenmelerinden kaçınılmalıdır.
13-23 ay
Gözetim altında kendi başına beslenme desteklenmelidir.
Beslenme Alışkanlığının Oluşması
Çocuk yemek saatlerinde;
• Dürtülerini gidermek için amaçlı etkinliklerde bulunmayı,
• Bedensel gereksinimlerine yönelik uyarıları fark etmeyi (tokluk/açlık hissini ayırt etme/anlama),
• Bu uyarıları kontrol etmeyi,
• Çevresel beklentiler ve sosyal kuralları uymayı öğrenir (ör. Yemek vaktinde yapılan rutinler).
Çocuk oturabildiği zamanlardan itibaren aile ile birlikte sofraya oturmalı:
• Sofra düzeni ve kuralları öğrenmek,
• Anne/babanın model olması,
• Yemek yeme vakitlerinin kriz değil aile üyelerinin bir araya geldiği keyifli vakitler olması,
• Zorlayıcı durumlar: tüm ilginin çocuğa yönelmiş olması, ilk olarak çocuğa yemek yedirildiğinde annenin aç olması ve daha çok sabırsızlık yaşanması
Kıyafetini, çevreyi kirletecek endişesi olmadan kendi kendine yemeğini yiyebilmesi konusunda teşvik etmek.
Beslenme ile İlgili Yanlış Uygulamalar
• Beslenme sürecinde kısır döngü:
-Yemeğe dirençli çocuklar ebeveynde reddedilme duygusuna sebep olabilir.
-Ebeveynin kaygı seviyesi artar.
-Kaygı nedeniyle çocuğun ipuçlarına duyarlık azalır, dikkate alınmaz.
-Suçluluk hissi ile başa çıkmak amacıyla çocuğu aşırı besleme girişimleri, inatlaşmalar ve zorlamalar yaşanır.
-Çocuğun başını çevirme gibi belirtileri dikkate alınmaz.
-Beslenme sürecine karşı direnç gelişir.
-Sonuç olarak beslenme sıkıntı veren süreç olarak yaşanır ve beslenme saatini hatırlatan noktalarda kaygı seviyesi yükselir.
• Her türlü sıkıntı belirtisinde yemek verme: her sıkıntı duyduğunda yemek gelmesini beklemeye sebep olur. Ayrıca sürekli olarak beslenme sebebiyle tokluk-açıklık hissinin
gelişememesine yol açar.
• ‘’Karnı aç, büyümesi yavaşlayacak’’ endişesiyle başa çıkmak: bir sonraki öğünde kuşkusuz telafi eder, çocuğun doyma ve acıkma bildirimlerine güvenilmelidir.
• Diş çıkarma, hastalık dönemleri gibi zamanlarda anlayışlı olmak: süreç atlatıldıktan sonra telafi eder.
• Alternatif sunarak ne yiyeceğine karar vermesini sağlamak.
• Abur cubur almamak, yetişkin olarak tüketmemek: bu tatlarla tanışma çocuğun yemek yemeyi reddetmesine neden olabilir.
• Öğün aralarında yiyecek bir şey teklif etmemek.
• Yemek yedirme yardımcıları: TV, tablet gibi.: kısa vadede işe yarasa da uzun vadede işe yaramaz. Hem problemin devam etmesine hemde daha ciddi sorunların gelişmesine yol açar.
• Bebeğin dış uyaranların etkisinden kurtulup, beslenmeyi kendi iç uyaranlarına (açlık ve tokluk) göre düzenlemeyi öğrenmesi.
• Reddettiği yiyecekleri zorlamamak birkaç hafta sonra bazen farklı bir görünüşte tekrardan sunmak.
• Reddetmeye eğilimli çocuklara bazı yiyecekleri sunmadan evvel görsel olarak aşina hale getirmek.
• Yemek yeme kurallarına uymak çocuğa diğer alanlarda da davranış kontrolü geliştirmeye yardımcı olur -aynı yerde, belirli zamanda yemek yemek (ort. 15-20 dk)
• Oturduğu yerin, kullandığı araç-gerecin çocuğun yaşına uygun olması önemlidir.
• Açlık duygusunun gelişmesi amacıyla uygun zaman ve ortam yaratmak. Örneğin çocuğun istediği her zaman yemek sunulmamalı, öğün saatleri belli olmalıdır. Aynı zamanda besleyici
değeri az ve tok tutan besinlerle öğünden önce karnını doyurmasından kaçınılmalıdır.
• Geçmiş öyküye farkındalık: kendi aile üyelerinden gördükleri sertlik ve/veya duygusal
ihmal gibi sebeplerden ötürü bebeklerine karşı daha duyarlı ve kaygılı olabilirler. Bu durumun farkındalığı önemlidir.
Bir önceki yazımız olan Çocuk Gelişiminde Baba Rolünün Önemi başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.
