Bu içerik, Klinik Psikolog Pelin Bingöl tarafından hazırlanmıştır.
Anne ve Babanın Kaygı Bozukluğu Bebeği Nasıl Etkiler?
Kaygı seviyesi yüksek olan anneler, bebekleri ile ilişkilerine ilişkin yetersizlik hissiyle baş edebilmek adına daha tepkisel ve mücadeleci olmaktadır. Ancak annenin olması gerekenden daha
fazla müdahalesi ve ilgisi yıldırıcı, yorucu ve sağlıksız olabilir. Kimi anneler ise kaygı aşırı ilgi yerine uzaklaşma örüntüsüne neden olabilir. Aşırı müdahale ile uzaklaşma arasında gidip gelmedeki
tutarsızlık çocuğun aklının karışmasına neden olduğu için kaçınan bağlanma tarzını destekler. Anne ve babanın kaygılı olması bebeğin gelişimini negatif yönde etkilemektedir.
Bu etkiler;
• Kaygılı ya da kaçınan bağlanma tarzının desteklenmesine,
• Çocukta kaygı bozukluğu deneyimleme ihtimalini 3.5 kat artmasına,
• Çocuğun iletişim kurmak istememesi ve bu nedenle iletişimde gözlerini kaçırması ve uzak durmaya çalışmasına,
• Annenin aşırı müdahaleciliği sebebiyle çocuk anneyle oyun oynamak istemeyebiliyor. Bu durumda bilişsel uyarımı alamamasına ve buna bağlı gelişiminin engellenmesi sebep
olmaktadır.
Ebeveynin Alkol-Madde Bağımlılığı Bebeği Nasıl Etkiler?
Aile (anne ya da baba) içinde birinin düzenli alkol kullanımının aile yapısına olumsuz etkileri:
• Eşler arası çatışma
• Alkol alınımına bağlı olarak kontrol bozukluğu yaşama
• Uyku hali
• Alkol alınmayan zamana göre tutarsız davranışlar sergileme. Örneğin anne bir mutlu bir mutsuz ise çocuk hangisi gerçek ayırt edememektedir.
• Alkol kullanımına eşlik eden ya da öncesinde var olan bozukluklar (ör. Depresyon, kaygı boz.) Alkol/madde kullanımının rahatlatıcı, kaygı giderici, uyku verici, özgüven arttırıcı
etkileri sebebiyle kişi yaşamındaki stresten kaçmak için alkole sığınabiliyor.
Çocuk üzerindeki sonuçları:
• Çocuk, kardeşine bakmak gibi yaşının üzerinde sorumluluk almaya çalışabilir. Ancak bu durum uzun vadede depresyon yaşamasına yol açabilmektedir.
• Güvensiz bağlanma
• Fiziksel istismar
• Duygusal ve davranışsal sorunlar
• Akademik problemler
Ebeveynin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Bebeği Nasıl Etkiler?
• DEHB’li ebeveynlerde sabırsızlık ve dürtüsellik yüksektir.
• Çocukta DEHB görülme oranı daha fazladır.
• Yetişkin DEHB’de eş zamanlı başka bozuklukların da görülme oranı yüksektir: kişilik bozuklukları, alkol-madde bağımlılığı vb.
Ebeveynin Psikotik Bozukluğu Bebeği Nasıl Etkiler?
Şizofreni tanılı ebeveyne sahip olan kişilerde şizofreni riski 10 kat artmaktadır.
Ebeveynlik becerilerinde bazı sorunlar:
• Fiziksel ve duygusal yakınlıkta kısıtlılık
• Bebekle daha az oynama
• Bebeğe yetersiz uyaran sağlama
• Sosyal ortamlardan uzaklaşma
• Bebeğe olumlu rol model olamama
Ebeveynin Kişilik Bozukluğu Bebeği Nasıl Etkiler?
Çocukları en olumsuz etkileyen kişilik bozuklukları: sınır ve antisosyal kişilik bozuluğudur. Bu bozukluklarda empati, dürtü kontrolü, erteleme, sabırlı olma, çocuğunun ihtiyaçlarına duyarlı
olma gibi temel ebeveynlik becerileri sekteye uğrar.
Antisosyal Kişilik Bozukluğu: Dürtü kontrol bozukluğu, alkol-madde bağımlılığı, yasa dışı etkinlikler, düşük empati ile karakterize bir bozukluktur.
Ebeveynin Antisosyal Kişilik Bozukluğu Çocuğu Nasıl Etkiler?
• Fiziksel, duygusal, cinsel istismar
• İhmal
• Cezaevine alınma nedeniyle ebeveynden ayrı kalma (6 yaşına kadar anneleriyle
kalabiliyorlar)
Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu: Mükemmeliyetçilik, detaylarla abartılı uğraş, diğerlerinin yaptıklarını yetersiz görme ve beğenmeme, sosyal ilişkilerde, iş yaşamında abartılı hedeflere sahip olma ile karakterize bir bozukluktur. Bu kişiler için en başarı çocuk onun çocuğu olmalıdır.
Ebeveynin Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu Çocuğu Nasıl Etkiler?
• Çocukta beğenilmeme, yetersizlik duygusu ve bu yüksek beklentileri karşılayamama kaygısı
• Düşük benlik saygısı ve mutsuzluk
Narsistik Kişilik Bozukluğu: Bu bozukluğa sahip ebeveynler çocuklarında beğendikleri özellikleri kendileriyle ilişkilendirme, beğenilmeyen davranışları kendilerine yönelmiş olumsuz bir tepki olarak algılamaktadırlar. Çocuğun onun sayesinde besleniyor oluşu olumlu bir örnek iken, çocuğun ağlaması sonucu onu yok sayması ve reddetmesi ebeveynin olumsuz durumla başa çıkmasına
örnektir.
Bir önceki yazımız olan PASS Teorisine Yönelik Bilişsel Müdahale Programı başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.
