Bu içerik, Klinik Psikolog Pelin Bingöl tarafından hazırlanmıştır.
Psikolojik danışma ilişkisinin amaçlarına, kullanılacak tekniklere, sınırlılıklarına ve kurallarına dair bilgi verme ve onay alma konusunda yapılan bir işlemdir. Psikolojik araştırmalarda ise araştırmanın amacından, kullanılacak yöntemlerden, araştırma sonuçlarının nasıl kullanılacağından bireyi
haberdar etmektir.
Bilgilendirilmiş onamın içeriği
• Bilgilendirilmiş onam süreci, danışanla yapılan ilk görüşmeden psikolojik danışma sürecinin
sonuna kadar devam eder.
• Bu süreç verilecek bilginin çok az olması ile çok fazla olması arasında bir dengeyi
gerektirmektedir.
• Danışana gereğinden fazla bilgi verilmesi veya gerekli bilgiler olmaksızın yetersiz bilgi
verilmesi bilgilendirilmiş onay için yasal ve etik hata olarak değerlendirilir.
• Bilgilendirilmiş onayın içeriğinde yer alması gereken bilgilerin neler olduğuna dair
standartlar belirlenmemiş olmasına karşın tutarlı bilgiler yer almaktadır.
Bilgilendirilmiş onay içeriği aşağıdaki gibi özetlenebilir:
1) Ruh Sağlığı uzmanının niteliklerine ilişkin bilgi verme:
• Eğitim düzeyinin ve uzmanlık alanının ne olduğunu, bunları gösteren diploma, derece ve sertifika belgelerini, hangi yaş gurubunda ve hangi problemlerde daha yeterli olduğunu, hangi kuramsal oryantasyona sahip olduğunu ve bu alanda ne kadar süredir çalıştığını içeren bilgiler yer alır.
2) Psikolojik yardım sürecine ilişkin bilgi verme:
• Psikolojik yardımın genel olarak ne olduğu,
• Sürecin nasıl işlediği,
• Sürecin etkili işleyişi açısından danışan ve terapistin rollerinin, görev ve sorumluluklarının neler olduğu, görüşmelerin hangi sıklıkla yapılacağı ve bir görüşmenin kaç dakika ile sınırlı olduğu,
• Psikolojik danışma sürecinin amaçlarının ne olduğu,
• Hangi kuram ve yaklaşımın temel alınacağı, bu kuram ya da yaklaşımın anlaşılabilir, kısa bir açıklaması,
• Kullanılacak tekniklerin neler olduğu, bütün bunların sınırlılıkları, risk ve yararları, alternatif tedavi yollarının neler olduğunu,
• Psikolojik danışmanın ortalama kaç oturumdan oluşabileceği (tahmini vermek zor olsa da değişimin ortaya çıkması için tahmini bir süre verilebilinir), eğer sınırlı ise kaç oturumla sınırlı olduğu ve sürecin ne zaman, nasıl sonlandırılabileceği gibi bilgiler yer almaktadır.
3)Psikolojik danışma sürecinin danışana yükleyeceği ekonomik yüke (maliyet) ilişkin bilgi verme:
• Her bir seansın ücreti ve ödeme şekli belirtmelidir.
• Seans başına ödenecek ücret belirlenirken hem danışanın parasal durumu hem de bulunulan konumda bu tür hizmetlerden alınan ücretler göz önüne alınarak kabul edilebilir bir miktar
belirlenmelidir.
• Fakat bu miktarı ödemekte zorluk yaşayacak danışanlara benzer bir yardımı ücretsiz veya çok az bir ücretle sağlayan sosyal yardım veya kamu kuruluşlarına ilişkin bilginin verilmesi
de gerekmektedir.
4)Psikolojik yardım ilişkisinde üzerinde durulacak bazı kurallar ve danışanın haklarına ilişkin bilgi verme:
• Ses kayıt cihazı kullanılacak ise ne amaçla kullanıldığı ve istediği taktirde bu kayıtları
dinleyebileceği bilgisi verilerek danışanın onayı alınmalıdır.
• Çalışma saatlerinin dışında, acil durumlarda psikoterapiste nasıl ulaşabileceğine dair bilgilerin yanı sıra kriz durumlarından aranacak telefon numaraları ve kriz merkezlerinin
adresleri, intihar destek ve aile içi şiddet hatlarının telefon numaraları danışanla birlikte belirlenmelidir.
• Oturumlara vaktinde gelmenin önemi ve gereği belirtilerek, her ikisi için de seansların saat ya da gün olarak ertelemesinin nasıl yapılabileceğini, gerekçesiz gecikme ve usulüne uygun
olmayan ertelemelerin her ikisi bakımından neticelerinin (örn. danışanın gelmediği görüşme ücretinin %100’ünü ödemekle yükümlü olması) neler olabileceği konuşularak karara
bağlanmalıdır.
• Taraflardan birinin ilişkiyi tamamen sonlandırması durumu, terapist açısından ele alındığında etik ve yasal çerçeveye göre açıklama yapılmalı, ilişkiyi danışanın sonlandırmak
istemesi durumunda bu isteğinin sonlanma kararından evvel bildirilmesi gerektiğinin bilgisi verilmelidir.
5) Psikolojik danışma sürecinde gizliliğin amacı ve sınırlarına ilişkin bilgi verme:
• İlk seansta psikoterapist danışana ait bütün bilgileri ve kayıtları yasal ve etik zorunluluk olmadıkça üçüncü bireylere karşı gizli tutacağının ve bu gizliliğin psikolojik danışma ilişkisi sonlandıktan sonra da süreceğinin bilgisini vermelidir.
• Danışmanlık merkezlerinin ve terapistlerin danışana ait bilgileri uygun biçimde saklayacağına, gerektiğinde klinik süpervizyon veya eğitim ve araştırma amaçlı kullanılabileceğine dair bilgiyi onam formunda belirtmek mecburiyetindedir.
• Bu açıdan bilgilendirilmiş onam gizliliği ve gizliliğin sınırlılıklarını danışana açıklayacak şekilde hazırlanması oldukça önemlidir. Böylece danışan terapötik süreç başlamadan evvel
bu onam üzerine düşünebilir ve kendisini açmasının neticelerini ve gerekli risk-yarar analizini yapması sağlanır.
• Gizlilik ihlali, edilen bilginin paylaşılması saklanılmasından daha faydalı olacağı durumlarda gerçekleşir. Gizliliğin ihlal edileceği durumlarda dahi bilginin yalnızca gerekli
olduğu kadarının gerekli kurum ve kişilere paylaşılması gereklidir.
Bir önceki yazımız olan Dünden Bugüne Bilgilendirilmiş Onam başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.
