Ana sayfa Genel Kuşaklar Arası Aktarım

Kuşaklar Arası Aktarım

55
https://pixabay.com/tr/illustrations/soyut-kad%c4%b1n-depresyon-siluet-beyin-6139106/
Bu içerik, Klinik Psikolog Esra Sarıçamlık tarafından hazırlanmıştır.

Travma denilince akla ilk olarak savaş, göç, soykırım ve doğal afetler gelmektedir. Ancak kişinin baş etmekte zorlandığı, beklenmeyen anlarda ortaya çıkabilen durumlar da travma demek doğru olacaktır. Travma sonrasında pek çok psikolojik semptom görülebilmektedir. Depresyon, anksiyete, travma sonrası stres bozukluğu, bazı metabolik rahatsızlıklar, uyku bozuklukları veya alkol bağımlılığı bunlardan bazılarıdır. Bu tepkiler, normal olmayan olaylar karşısında gelişen doğal sonuçlardır. Fakat bazen de kişi doğrudan travmaya maruz kalmadan bu tepkiler ortaya çıkar. Kişinin doğrudan travmaya maruz kalmadan travmaya maruz kalan kişilere tanık olma durumunda da kişi travma sonrası stres bozukluğu geliştirebilmektedir.  Bunun adı da ikincil travma sonrası stres bozukluğu olarak adlandırılmaktadır.

Travmanın Aktarımı ve Epigenetik

Bu gibi durumlarda ebeveynin yaşamış olduğu travma çocuğa aktarılır.  Çocukta bu travmanın izleri görülür hale gelir. Ebeveynin davranışsal ve duygusal problemleri çocukta da olur. Epigenetik aktarım diğer adıyla da kuşaklar arası travma aktarımı da denir.  DNA dizilimindeki değişikliklerden kaynaklanmayan, gen ifadelerini inceleyen bilim dalına denmektedir. DNA diziliminde hiçbir değişiklik olmamasına rağmen genlerde meydana gelen farklılıklardır. İlk çalışmalar, Yahudi Soykırımından kurtulan kişilerin çocukları ile yapılmıştır. Sonuçlara göre soykırımdan kurtulanların çocuklarının tehlike karşısında stres olmaya daha yatkındır. Daha sonraki çalışmalar savaş, göç, terör gibi olaylardan kurtulan kişiler ile yapılmıştır. Herkes için travmanın mutlaka diğer kuşaklara aktarılır demek doğru olmayacaktır. Günümüzdeki çalışmalar daha çok aile içi şiddet ve istismar üzerine odaklıdır. Ebeveyn çocuk arasında ilişki, travmanın var olup olmadığı, ortaya çıkan davranış örüntüleri, bir sonraki nesle aktarılan travma bilgisinin nasıl deneyimleneceğinin belirleyicilerinden olduğunu göstermektedir. Travma konusu üzerine hala çok ciddi çalışmalar devam etmektedir. Nesiller arası travma aktarımı hem psikolojik hem biyolojik açılardan değerlendirilmektedir.

Travma aktarımında önemli bir etkisi olduğu düşünülen genetik ve biyolojik modeller bu olumsuz yaşantıların ebeveyn yoluyla çocuğa aktarıldığı ve bu olumsuz yaşantılar için bir yatkınlık meydana geldiğini ifade etmektedirler. Ek olarak yatkınlık durumu için, bireyin ruhsal ve fiziksel gelişim öyküsü, aile ve ebeveyn tutumları ve sosyal çevrenin etkisi gibi birçok etken göz önünde bulundurulur . Travmaya karşı epigenetik yatkınlığı olan bir çocuğun aile büyüklerini gözlemleme şansı olmasa dahi travmanın getirdiği psikolojik sonuçlara daha yatkın olabilmektedir.

Aktarım Sadece Travmaya Özgü Değil..

Nesiller arası aktarımda sadece travmalar değil baş etme mekanizmalarının da aktarıldığı görülmüştür. Yani ailesinin deprem, sel gibi zorlu durumlar karşısında başarılı bir şekilde bunlarla baş edebildiğini gören çocukların ileride stresi ve buna bağlı duygu durumlarını daha iyi bir şekilde işleyebildiği düşünülmektedir.

Sonuç olarak travmanın aktarımı konusunda hala çalışmalar devam etse de terapi sürecinde aktarılan travma ve ailesel döngüdeki benzerliklerin fark ediliyor olması ve bu döngünün kırılıyor olması kişiyi rahatlatan, semptomların azalmasını sağlayan ve sağlıklı gelecek kuşakların oluşabilmesi için önemli bir adım olacaktır.

 

Kaynaklar

Dekel R, Goldblatt H. Is there intergenerational transmission of trauma? The case of combat veterans’ children. Am J Orthopsychiatry. 2008;78:281-289.

Hill, T. (2019, August 13). Should mental health professionals understand intergenerational trauma? ACAMH. https://www.acamh.org/blog/intergenerational-trauma/

Psikoloji, Y. (2021, March 31). Kuşaklar Arası Travma nedir? Yaşantı Psikoloji. https://www.yasantipsikoloji.com/travma/kusaklar-arasi-travma-nedir

Toledo P. Transgenerational trauma: Autonomy, anger and Somatization Between children of traumatized and non–traumatized parents, Unpublished Phd Thesis, Bahçeşehir University, 2014 İstanbul.

 

Bir önceki yazımız olan Evde Yemek Pişirmek, Mental Sağlığınıza İyi Geliyor! başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here