Ana sayfa Genel 6 Temel Duygu ve İşlevleri

6 Temel Duygu ve İşlevleri

716

Nasıl yaşadığımız ve nasıl davrandığımızı belirleyen birçok duygu vardır. Hatta bu duyguları ifade edişimiz, hangi duyguların kabul edilir hangilerinin edilemez olduğuna dair inançlarımız dahi değişkenlik gösterebilir. Her ne kadar kültürel farklılıklar olsa da, 1970’lerde Paul Eckman temel olarak, kültürden bağımsız her insanın deneyimlediği 6 adet duygu olduğunu bulmuştur. Bu temel duygular, insan gelişiminin bir parçasıdır. Bunlar şaşkınlık, korku, mutluluk, üzüntü, tiksinme ve öfkedir. Evrimsel psikolojiye göre her duygunun doğada hayatta kalmaya ve adaptasyona yardımcı bir işlevi vardır. Peki bu duyguların işlevleri nelerdir?

  1. Şaşkınlık: Beklenmedik bir durum karşısında hafif irkilme tepkisi şaşkınlık olarak tanımlanır. Bu duygu yerine göre pozitif, negatif veya nötr olabilir. Şaşkınlık genellikle kaşların kalkması, gözlerin büyümesi ve ağzın açılması gibi fiziksel tepkiler içerir. Kişide şaşkınlık aşırı boyutta ise bağırma, çığlık atma gibi sözel tepkiler de görülebilir. Şaşkınlığın işlevi, beklenmeyen uyarıcı ile yüzleşmek için aktif belleği boşaltmaktır. Bu amaçla şaşkınlık, dikkat süreçlerini aktive eder.
  2. Korku: Korku en çok araştırılan duygulardan birisidir. Tehlike içeren bir durumla karşılaştığında bütün hayvan türleri savaş veya kaç tepkisi olarak bilinen bir karşılık verir. Kalp atışlarının hızlanması ve nefes alışverişinin sıklaşması başta olmak üzere kişide birçok semptom görülür. Korkunun işlevi temel olarak hayatta kalmadır. Tehlike potansiyeli içeren durumlarda kişinin vücudunu hazırlar ve hayatta kalma davranışını tetikler.
  3. Tiksinme: Bu duygu, özellikle burnun kırıştırılması ve dudağın bükülmesi gibi yüzde fiziksel belirtiler ile karakterizedir. Tiksinme temel olarak hoşa gitmeyen koku, tat veya görüntüye karşı hissedilen bir duygu iken daha sonraları sosyal bir duygu olarak evrimleşmiş ve bu doğrultuda özellikler edinmiştir. Kişide tiksinme ile birlikte kalp atışında ve nefeste artış, deri iletkenliği tepkisi ve kas gerginliği görülür. Bu duygunun temel işlevi ise zehirli olabilecek her uyarıcıyı geri çevirmektir. Mide bulantısı ve rahatsızlık hissi, zarar verebilecek her türlü uyaranın vücuda alınmasını engeller. Kir, ölüm, bazı hayvan türleri, kan gibi uyarıcıların tiksinme yaratmasının sebebi ise hastalık yaratma ihtimallerinin yüksek olmasıdır.
  4. Mutluluk: 6 temel duygunun arasında insanların uğruna en çok çabaladığı ve ulaşmaya çalıştığı duygu mutluluktur. Mutluluk hissi genelde hoşnutluk, huzur, neşe, eğlence ile tarif edilir. Rahatlamış bir beden dili ve gülümseme gibi yüz ifadeleri ile karakterizedir. Aslında mutluluk da harekete geçirici bedensel işlevlerden birisidir. Faydası dokunan bir davranışın ödülüdür. En doğal motivasyon kaynaklarından birisi kabul edilir. Mutluluk ve sağlığın yakından ilişkili olduğu birçok farklı araştırmada ortaya konmuştur.
  5. Üzüntü: Hayal kırıklığı, yas, umutsuzluk, ilgisizlik, düşük mod ile tarif edilen üzüntü, en negatif duygulardan biri kabul edilir. Her ne kadar insanlar bu duygulardan kaçınmak için çabalasa da bu duygunun da önemli bir işlevi vardır. Üzüntünün amacı, kişinin kendini yetersiz ve güçsüz bulduğu durumlarda harekete geçmesini sağlamaktır. Bir örnek, sevilen bir kişinin kaybedilmesi olabilir. Hüzün, kişinin aktivite seviyesini düşürür, bu da vücudun kaynakları ekonomik hale getirmesi ve gereksiz efordan kaçınmaya çalışmasıdır.
  6. Öfke: Bir tehlike durumunda korkunun yanı sıra öfke de sıklıkla görülebilir. Kişinin hareketliliği artar, terler, sıcak basar. Kalp atımı hızlanır, kan yüze hücum eder. Öfke de genellikle negatif kabul edilen bir duygudur. Ancak özellikle kişiler arası ilişkiler konusunda kişinin sınırlarını korumasına yardım eder. Can sıkıcı durumlarla baş etmek için kişinin ihtiyaç duyduğu kaynakları sağlar. Öfkenin tehlikeli hale geldiği durum, keşfedilmediği ve yanlış ifade edildiği durumdur. Öfke kontrol edilemediği takdirde müdahale gerekir.

 

 

 

Kaynaklar

https://www.verywellmind.com/an-overview-of-the-types-of-emotions-4163976

https://www.psychologytoday.com/intl/blog/hide-and-seek/201601/what-are-basic-emotions

Bir önceki yazımız olan Fibromiyalji başlıklı makalemizde ağrı ve fibromiyalji hakkında bilgiler verilmektedir.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here